HABERLER VE DUYURULAR

5 Mayıs Dünya El Yıkama Günü

Hastane infeksiyonlarında en önemli bulaş yolunun sağlık personelinin elleri olduğu uzun zamandan beri bilinmektedir. El yıkama, hastane infeksiyonlarının önlenmesinde en etkili ve ucuz yöntemdir. Ancak bugüne kadar yapılan  çalışmalar, başta doktorlar olmak üzere sağlık personelinin el yıkama konusundaki uyumunun iyi olmadığını göstermektedir. Çoğu Yoğun Bakım Ünitelerinde yapılmış çeşitli çalışmalarda uyumun %5-60 arasında değiştiği bildirilmiştir. 

Normal su ve sabunla el yıkama, cildimizin geçici florasındaki mikrooganizma sayısında azalma sağlar. Ancak el temizliği sağlamak amacıyla antiseptik ajanlar kullanıldığında mikoorganizma sayısında daha anlamlı bir azalma sağlanmaktadır. Son yıllarda “el yıkama” yerine daha çok kullanılması tercih edilen ifade “el hijyeni”dir. El hijyeni, su ve sabunla veya su ve antimikrobiyal bir solüsyonla el yıkama veya alkollü el antiseptikleri ile ovalayarak el temizliği sağlama işlemine verilen genel isimdir. Su ve sabunla veya su ve antimikrobiyal bir solüsyonla el yıkama zaman gerektiren bir iştir. Personel sayısındaki yetersizlik, hasta bakım alanlarında yeterli sayıda lavabo bulunmaması  el hijyeni kurallarına uyumu olumsuz etkilemektedir. Bu olumsuz etkiyi ortadan kaldırmak için tüm hasta bakım alanlarına yeterli sayıda a alkollü el antiseptiği yerleştirilmelidir. Alkollü el antiseptiği kullanarak su ve sabunla el yıkamaya oranla çok daha kısa sürede ve çok daha etkin el temizliği sağlamak mümkündür. Ellerde herhangi bir vücut sıvısı ya da salgısı ile gözle görülebilir kirlenme olması durumunda alkollü el antiseptiği kullanılmaması ve ellerin su ve sabun/antimikrobiyal solüsyonla yıkanması gerektiği unutulmamalıdır.  

Hastane ortamında el hijyeni sağlanması gereken durumlar beş ana başlık altında toplanabilir:
-    Hasta ile temas öncesinde
-    Hastanın vücut sıvı/salgıları ile temas sonrasında
-    Asepsi kurallarına uyularak yapılması gereken tüm işlemler öncesinde (Tüm invaziv işlemler)
-    Hasta ile temas sonrasında
-    Hastanın çevresindeki cansız yüzeylerle temas sonrasında

El hijyeni konusunda sık yapılan hatalardan biri eldiven çıkarıldıktan sonra ellerin yıkanmaması veya alkollü el antiseptiği kullanılmamasıdır. Eldiven, tam koruyucu bir bariyer değildir ve eldiven çıkarılırken ellerde kontaminasyon meydana geldiğini gösteren çok sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu nedenle eldiven çıkarıldıktan sonra mutlaka el hijyeni sağlanmalıdır. Eldivenli eller kesinlikle yıkanmamalı veya  eldiven üzerinden alkollü el antiseptiği kullanılmamalıdır. 

Konu ile ilgili literatür incelendiğinde el hijyeninin hastane infeksiyonu gelişme riski üzerindeki etkisini araştıran 20’den fazla çalışma olduğu görülmektedir. Bu çalışmaların tamamına yakınında el hijyeni kurallarına uyumda belirgin iyileşme sağlanması durumunda hastane infeksiyonu hızlarında azalma olduğu görülmektedir. 

2000’li yılların başından itibaren hasta güvenliği özellikle gelişmiş ülkelerde üzerinde önemle durulan bir konu haline gelmiş, birçok ülkede hasta güvenliğini arttırmaya yönelik programlar başlatılmıştır. Bu konudaki ilk global proje Dünya Sağlık Örgütü tarafından 2005 yılında başlatılmıştır (Clean Care is Safer Care). Clean Care is Safer Care Projesi kapsamında ele alınan konulardan biri el hijyenidir (SAVE LIVES:Clean Your Hands). “SAVE LIVES-Clean Your Hands” sloganıyla tüm dünyada yürütülen projenin bir parçası olarak “5 Mayıs Dünya El Yıkama Günü” olarak ilan edilmiştir.

Aslında son derece basit bir uygulamayı alışkanlık haline getirip hasta ile her temas öncesinde el hiyeni sağlayarak hastaneleri hastalarımız için çok daha güvenli bir ortam haline getirmenin mümkün olduğunu lütfen unutmayalım!

*Prof. Dr. Yeşim Çetinkaya Şardan
Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi
İç Hastalıkları Anabilim Dalı
Ankara